Posts tonen met het label Katwijk. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Katwijk. Alle posts tonen

vrijdag 14 september 2018

Nicolaus Cruquius landmeter, cartograaf, meteoroloog, sterrenkundige.


Afbeeldingsresultaat voor cruquius spaarndam
Gedenkraam Nicolaus Cruquius in Spaarndam.


Nicolaus Cruquius werd in 1678 op Vlieland geboren en niet in Delft, zijn oorspronkelijke naam was Nicolaas Kruik, zijn vader ging voor de V.O.C. in Delft werken waardoor het jonge gezin van Vlieland naar Delft trok. Samuel was koster, schoolmeester en wiskundige. Nikolaas liet in 1712 voor het eerst van zich spreken door samen met zijn broer een gedetailleerde kaart voor het Hoogheemraadschap Delfland te publiceren. In 1716 ging Nikolaas medicijnen studeren en in 1717 geneeskunde bij Boerhaave, hij vermelde bij inschrijving dat hij in Delft was geboren en schreef zich in onder zijn gelatiniseerde naam Nicolaus Cruquius dat klonk veel voornamer. Lang duurde de studie niet, hij ging verder als zelfstandig landmeter en kreeg verschillende opdrachten naast het maken van kaarten werd hij ook om advies en oplossingen op waterbouwkundig vlak gevraagd, veelal veel later werden deze na zijn dood ten uitvoer gebracht. Bijvoorbeeld de toestand van de grachten in Leiden, Cruquius bedacht een uitwateringssluis bij Katwijk n.a.v. peilingen en waterpassingen door hem verricht. Pas in 1807 werd de uitwateringssluis bij Katwijk gerealiseerd.
Als landmeter maakte hij als eerste landkaarten met dieptelijnen.
Cruquius is bekend om zijn weermetingen  die hij al vanaf zijn jeugd deed en bij hield, hier wordt bij historisch weeronderzoek nog steeds gebruik van gemaakt. Door zijn metingen is Nederland het enigste land ter wereld dat zo lang achtereen en zonder onderbrekingen het weer heeft gemeten.
Het aflezen van temperatuur, luchtdruk, vocht en neerslag gebeurde met gebruik van primitieve instrumenten. Hij bedacht een eigen thermometerschaal, vanaf 1727 gebruikte hij Fahrenheit. Cruquius vroeg de Staten van Holland in 1725 om financiële steun voor een meteorologisch  instituut dat ook hydrografische en waterstaatkundige gegevens kon verzamelen, maar hij werd niet serieus genomen, iedere provincie wou alles zelf bepalen, pas een eeuw later deed Buys Ballot een nieuw verzoek waarna het huidige K.N.M.I. werd opgericht. Ook pleitte Cruquius voor inpoldering van de Haarlemmermeer dat steeds groter en groter werd, tevergeefs pas veel later werd er tot inpoldering besloten. Hij hield zich ook bezig met astronomie en meette de stand van de planeten en hun banen, in 1729, 1735 en 1738 verschenen er boeken van zijn hand over dit onderwerp.
Cruquius overleed op 5 februari 1754, teleurgesteld, zijn begrafenis en erfenis had hij tot in detail geregeld, hij ligt begraven in het oude kerkje van Spaarndam waar men zijn grafsteen en een herdenkingsraam kan vinden.

Het gemaal langs de Haarlemmermeer polder en het er naast gelegen dorp zijn naar hem genoemd.
Het oudste weerboekje van Nederland aan de hand van Cruquius werd in 2006, 300 jaar na dato herdrukt bij van Wijnen in Franeker.

donderdag 22 oktober 2015

Vuurtorens in Nederland (9) Katwijk.

vuurtoren Katwijk


Een van de oudste vuurtorens die helaas niet meer als zodanig functioneert is de vuurtoren van Katwijk, boven de toegangspoort van de vuurtoren vindt men het jaartal 1605.

Katwijk was in de Romeinse tijd een belangrijke handelsplaats en steunpunt, daarna trad spoedig verval in pas na 1200 vestigden er zich rond Katwijk kleine vissersgemeenschappen, vissers in die tijd woonden in vissershutten.
In 1388 kwam ook de vismarkt naar Katwijk, het dorp groeide uit tot een belangrijke vissersplaats, na 1880 is Katwijk ook bekend als badplaats, de plaats trok ook veel kunstenaars.
Voor 1605 beschikte Katwijk over een houten vuurbaak, in 1605 vroegen de vuurboetmeesters aan de Staten van Holland subsidie voor het bouwen van een nieuwe (stenen) vuurbaak men kreeg op 3 augustus van dat zelfde jaar toestemming voor het bouwen van vuurbaak tegen een jaarlijkse rente.
de rente werd betaald uit het vuurgeld dat de schippers jaarlijks betaalden.
Boven op de vuurbaak werd een open houtvuur gestookt later werden dat kolen.
Rond 1850 verscheen er een huisje op platte dak van de baak, daarin werden olielampen en reflectoren geplaatst.
In 1901 werd de toren opgeknapt de muren van de toren werden verzwaard.
Het licht van de vuurtoren werd in 1916 gedoofd toen de laatste bomschuit uit Katwijk was verdwenen, de vuurtoren was er louter voor de vissers geweest en die waren naar of IJmuiden of Scheveningen vertrokken de visafslag bleef wel in Katwijk.
De toren heeft tussen 1920-1930 als opslag voor gist gediend.
Tijdens de Duitse bezetting overleefde de toren de bouw van de Atlantik wal, waarvoor in Katwijk 
de boulevard met de grond gelijk werd gemaakt.
Sinds 1968 is de oude vuurtoren zomers opengesteld voor het publiek, op het plein voor de toren staat een oude bomschuit die aan het visserij verleden van weleer herinnerd.
De 14 meter hoge toren is aan de zuid west kant van het dorp te vinden.